Ik zie wat ik geloof, het essay dat Roxane van Iperen schreef ter gelegenheid van de Maand van de Filosofie, is behoorlijk alarmistisch van toon.
Terecht
‘We leven in een tijd waarin de werkelijkheid niet langer is gebaseerd op een gedeelde ervaring, maar een product is dat per individu op maat wordt gemaakt.
Wie controle heeft over het verhaal, heeft de macht om mensen een bepaalde richting in te sturen.
In dit indringende essay laat Roxane van Iperen zien hoe Big Tech ons met minimale inspanningen gevangenhoudt en brengt in kaart wat mogelijke vluchtroutes zijn.
Hoe kunnen we opnieuw een gezamenlijk fundament creëren, een gedeelde werkelijkheid?’
De digital natives leven in een spiegelpaleis dat door het algoritme op maat wordt gemaakt en hun eerdere ideeën steeds bevestigt.
De subjectieve ervaring wordt feit.
Niet: ik geloof wat ik zie, maar: ik zie wat ik geloof.
De verlichting dreigt te eindigen in het felle licht van een scherm; niet langer het symbool van kennis, rede en vooruitgang, maar van beïnvloeding en degeneratie. De rede is niet gestorven, ze is vermarkt. En zo begint een nieuw tijdperk, waarin wie de gevoelde realiteit bezit, de mens bezit.
In haar essay Ik zie wat ik geloof is Roxane van Iperen terecht alarmistisch.
– De Volkskrant – 26 maart 2026
Een generatie van fruitvliegen, dat is wat we krijgen als we big tech laten uitrazen.
Vliegend van hot naar her, zonder geheugen of doel.
Valt het tij nog te keren?
Ze analyseert vlot en scherp hoe hyperglobalisering en machtige techbedrijven onze gedeelde werkelijkheid, ons kritische denkvermogen en onze sociale cohesie hebben afgebroken… scherpe observaties…
Wat wij verwaarlozen verdwijnt, stelt Van Iperen op de laatste bladzijde. ‘Eerst in het licht van het scherm en vervolgens in onszelf.’
Het is een sterk staaltje wensdenken.
Vooralsnog is de kans even groot dat de mens zich doomscrollend onderdompelt in steeds verslavender en steeds onzinniger AI-filmpjes.
Misschien gewoon eerst maar eens een boek uitlezen.
Mij is het nog gelukt, in één ruk zelfs. Ook dat is hoopvol.’
– Laurens Verhagen, de Volkskrant
“de mens en alles wat hem en haar menselijk maakt is de bron van AI, niet andersom.”
Roxane van Iperen
‘De machtigste mensen van dit moment zijn bezig met oorlogen, chaos en conflicten. Dat zijn mensen die zonder enige schaamte zeggen dat ze geschiedenis en verdieping niet belangrijk vinden, behalve als het hun uitkomt natuurlijk. Die instinctief reageren en het recht van de sterkste weer het belangrijkste vinden. Juist dat wat haaks staat op onze democratische waarden.’
– fd
“Big tech heeft alle drijfveren om met elkaar te willen samenleven verminkt.
– Het Parool, 28 maart 2026
Hadden de grote platforms in het begin de mond vol van verbinding, nu is alles vermarkt en streven ze er vooral naar heftige emoties op te wekken.
We komen steeds meer in aanraking met chatbots en houden op den duur slechts synthetische relaties over.
We zeggen niet meer: ik geloof wat ik zie, maar: ik zie wat ik geloof.
Hoe heeft het zo ver kunnen komen?”
“Wij liepen op het drukke Schiphol; mijn kinderen en ik gingen naar New York. Ik was van plan een oxazepam te nemen; ik was vers gescheiden. Toen zei mijn jongste: ‘Iedereen denkt hier dat-ie een main character is, die de anderen als non-playable characters ziet.’ Dat was zo’n verlichting van mijn gemoed, want ik denk natuurlijk vaak dat ik main character ben, de hoofdpersoon.
Het is heerlijk te beseffen dat je gewoon een figurant bent.”
– Trouw 27 maart 2026
“Vroeger waren kolonialen en industriëlen tenminste nog ergens lokaal verankerd, maar de cloud lords zijn onthecht van de maatschappijen waaraan ze verdienen. Ze wakkeren wereldwijd chaos aan. Die verkopen ze met filosofische tegelwijsheden als een soort hegeliaanse zuivering op weg naar een heilstaat. Intussen hebben ze zelf een plan B: ze bouwen luxueuze vluchtbunkers in Nieuw-Zeeland.”
– Trouw 27 maart 2026
«Democratie is in wezen een manier om problemen op te lossen: gaat er iets fout in de samenleving, of is er iets wat ons niet zint, dan proberen we daar in het stemhokje verandering in te brengen.
Maar onze verkiezingen – gemeentelijk, regionaal, federaal – zijn voorbeelden van een lokaal georganiseerde democratie, en die is in de eerste plaats geschikt om lokale problemen op te lossen.
Tegen grote wereldproblemen als oorlogen en de klimaatverandering is ze niet opgewassen.
»Die wereldproblemen worden in de hand gewerkt door figuren als Elon Musk en Mark Zuckerberg, die ik in mijn boek de cloud lords noem: ze laten hun producten goedkoop maken in Azië om ze daarna duur te verkopen in Amerika, hun belastingen betalen ze op één of ander eiland, en hun kinderen sturen ze naar Europese privéscholen.
Van het fake news dat onze democratie aantast, hebben zij geen last, noch van de algoritmes waarmee ze ons aan onze schermen gekluisterd houden.
We kunnen hen met onze lokale democratie ook niet tot de orde roepen.»
– Humo, 23 maart 2026
7 tips voor het behoud van een gedeelde werkelijkheid van Roxane van Iperen (Filisofie Magazine, 24 maart 2026)
De werkelijkheid niet langer is gebaseerd op een gedeelde ervaring, maar onder invloed van de grote technologiebedrijven is verworden tot een individueel, op maat gemaakt product.
- Tip 1: word je bewust van wat er op het spel staat.
(Verdiep je allereerst in de vraag wat het betekent om een gedeelde werkelijkheid te hebben en waarom dat belangrijk is.) - Tip 2: schenk aandacht aan wat je niet interesseert.
(Het is belangrijk om je ook bezig te houden met dingen die ingewikkeld aanvoelen of die je niet interesseren, zoals welke grote techbedrijven er op het wereldtoneel opereren. Of hoe hun verdienmodellen werken.) - Tip 3: geef individuen niet de schuld.
(Als ik de schermtijd op mijn telefoon zie, denk ik: jeetje, wat gênant. Maar door onszelf en anderen de schuld te geven van digitale verslaving, wordt het een kwestie van individuele discipline.) - Tip 4: verminder je eigen lijden.
(Het feit dat we te maken hebben met een systeemvraagstuk betekent niet dat je achterover kunt leunen. Je kunt ongelukkig worden, omdat je weet dat je in de greep van de techbedrijven bent. Als je dat ervaart, kun je op zoek gaan naar manieren om dat lijden te verminderen.) - Tip 5: lees fictie voor frictie.
(In de fysieke wereld zorgen vriendschappen, relaties en spontane interacties voor frictie en verwarring.) - Tip 6: begeef je fysiek in de publieke ruimte.
(Zorg ervoor dat je fysiek onder de mensen bent, als onderdeel van een gemeenschap.) - Tip 7: zie jezelf als figurant.
(Grote technologiebedrijven hebben een wereld gecreëerd waarin de mens een god in zijn of haar eigen verhaal moet zijn. Dat is natuurlijk onhaalbaar, maar zolang we geloven dat het kan, blijven we gedwee.)
Surtil : 